ابزار صحافی

مشته برای ساخت جلد و ضربه زدن به سمبه های نقش دار جهت ساخت جلدهای ضربی

 

ابزار صحافی سنتی متعلق به استاد عتیقی

نمونه کارهای صحافی

یرون جلد ضربی و داخل جلد معرق . کار استاد حسن احسن

درساخت معرق . ابتدا چرم را نازک کرده به ضخامت کاغذ و با ابزار تیز و نازک طبق نقش انتخاب شده آنرا با دقت و حوصله زیاد توری میکنند،

 

 

 

 

 

 

مرمت قرآن پوستی _ قرن سوم هجری

کار استاد حسن احسن

آموزش صحافی سنتی را از چه زمانی شروع میکنید ؟

صحافی سنتی از بخش های مختلف و متنوعی تشکیل شده ، کاغذ شناسی ، کاغذ سازی ، رنگ و چسب شناسی ، تاریخ جلد و کتاب شناسی ، و فنون مرمت و ساخت جلد ، بعضی از قسمتها را میتوان بدون استاد آموزش دید و یا از طریق کلیپ و گذاشتن مطلب در رسانه ها آشنا شد . اما آموزش عملی بدون استاد ضررش بیشتر از منفعتشه ، یک کتاب خطی نمونه دوم نداره ، به تیراژ چاپ نشده ، و منحصر بفرده جای ریسک نداره و حتما و حتما چندین سال باید شاگردی استادی را از نز دیک انجام داده باشه .
هیچ کس در نزد خود چیزی نشد
هیچ آهن خنجر تیزی نشد
هیچ حلوایی نشد استاد کار
تا که شاگرد شکر ریزی نشد .
بنده و همه اساتید این هنر محجور در خدمت عزیزان علاقه مند هستیم ،

پرینتر اپسون

پرینتر اپسون  البته در هر ۱۵۰۰۰ برگ یکبار ریست می خواد.

در دمای مناسب ۱۵ تا ۱۸ درجه این دستگاه نگهداری شود. اگر دستگاه در محیطی که هوای گرمی دارد نگهداری می شود، قرار گرفته باشد حتما از حلال جوهر که در بازار موجود است استفاده کنید. برای هر کالن رنگ روی دستگاه ۵ یا ۶ قطره بریزد. مطمئنا اگر دستگاهتان یک هفته هم کار نکند با این دو شیوه که عرض کردم مشکلی از بابت خشک شدن هد دستگاه برایتان پیش نمی آید.

چسب چوب

چسب چوب چون خشک است کاغذ را خورد میکند، و پس از خشک شدن تغییر رنگ نمیدهد، در حالی که چسب صحافی بیرنگ میشود. اگر میخواهید چسب صحافی انعطاف بالایی داشته باشد مقدار خیلی کمی چسب پلاستیک به آن اضافه کنید تا هم چسبندگی بالا بدود وهم انعطاف کار بالا رود. چون چسب پلاستیک ، چسب زنده است، دیر خشک میشود، باید کم استفاده شود، مگر برای چسباندن سلفون به کاغذ، باید یکدست استفاده شود، و حتما زیر پرس.

 

اگر  ، قسمت پلاستیکی گالینگور را بخواهید، به خود قسمت پلاستیکی گالينگور بچسبانید از چسب M استفاده شود، چون چسب پلاستیک با گذشت زمان، ممکن است کار باز شود. کریمی، فروشگاه فاطمی

صحافی سنتی ( خانواده عتیقی )

صحافی سنتی ( خانواده عتیقی )

 

 خانواده عتیقی : در خطه خراسان  در جوار زیاتگاه زاهدان و عابدان مرقد مطهر حضرت امام رضا (ع ) به نام شخصی برمی خوریم که برای تمامی اهل کتاب و اهل دل ، نامی آشناست و این مرد بزرگوار کسی نیست جزء « استاد مرحوم ملا حسین صحاف باشی » استادی که در اواخر قرن سیزدهم هجری قمری عنوان صحاف باشی آستان قدس رضوی را به او می دهند و در ضمن جزء اولین افرادی است که برایش وظیفه و مقرری تعیین می گردد.

 

مهارت استاد مرحوم ملا حسین صحاف باشی در جلد های ضربی ، متن و حاشیه ، دو پوسته کردن کاغذ ، رنگ آمیزی کاغذ ، ابری سازی ، مقوا سازی ، و افشانگری بوده است . که آثار هنری استاد ، در کتابخانه آستان قدس رضوی بسیار زیاد است .

 

 از بهترین و مهمترین شاهکار هنری استاد مرحوم ملا حسین صحاف باشی صحافی ، وصالی و متن و حاشیه سازی قرآنی است که تاریخ آن اول آن سال 604 هـ .ق  بنام یاقوت مستعصمی ، که در سال 1292 هـ . ق در زمان تولیت « میرزا سعید خان موتمن الملک » به دست میرزا حسین صحاف باشی و میرزا احمد مذهب باشی و میرزا ابوالقاسم خوشنویس باشی  پس از یک سال ترمیم ، وصالی و متن و حاسیه آن احیاء شد . در کتاب راهنمای گنجینه قرآن در مورد مذکور چنین آمده است :

 

..... تعمیر و ترمیم این قرآن ، یکی از شاهکار های هنر صحافی و وصالی و قاطعی و حاشیه سازی ایران است .  و استاد مرحوم ملا حسین صحاف باشی  در ظریف کاری ، کمال استادی و هنرمندی را از خود نشان داده است . یعنی تمام حواشی مذهب و نشانهای ترنجی رااز پوست جدا کرده و پس از اتمام کار ، متن و حاشیه را در جای اصلی خود نشانده و مذهب باشی دور هر ترنجی را با طلا و لاجورد پوشانده است . بطوری که جز با لمس کردن و یا در مقابل نور گرفتن معلوم نمی شود که الحاقی است ، چه وی در دو پوست کردن قدرت و مهارتی بسزا داشت و کاغذ را در سه قسمت از هم جدا می کرده  ، ( دو پوست و یک مغز ) با این وصف چون نشانهای ترنجی قرآنها به اندازه های مختلف در پشت و روی هر صفحه و غالبا پشت به پشت واقع شده اند ، پوست کردن و از هم جدا کردن ، کاریست بسیار دشوار که بدون ضایعه امکان پذیر نخواهد بود .

 

فرزندان ملا حسین صحافباشی  نیز در تجلید و صحافی ، وارث پدر بودند ، پسرش میرزا نصر الله ( متوفی  1294 شمسی ) نیز صحافباشی آستان قدس بودو علاوه بر هنر تجلید ، خط شکسته را نیز خوش و شیرین می نوشته است . یکی از فرزندان میرزا نصر الله ، محمد علی صحافباشی ( متوفی  1318 شمسی ) است که وی نیز از مجلدان و صحافان نامی بوده است .

 

فرد شاخص این خاندان هنرمند و هنر پرور ، استاد حسین عتیقی مقد م  « فرزند میرزا نصر الله صحافباشی » ( متولد 1291 شمسی ) می باشد ، استاد حسین که در همان اوان کودکی پدر بزرگوار خویش را از دست میدهد ، زیر نظر برادر ارشد خود محمد علی صحافباشی کار صحافی را شروع می نماید ، و تا چند سال قبل یعنی حدود هفتاد سال بطور مداوم کار صحافی را انجام داده است . ولی در حال حاضر به دلیل کهولت سن ، از این هنر ارزشمند کناره گیری کرده است . (( مطلب فوق زمانی نوشته شد که استا د بزرگوار زنده بود ، و به عنوان شاگرد کوچک این خاندان به خود اجازه ندادم که بعد از حدود 16 سال که در حال بازسازی مطلب هستم مطالب فوق الذکر را عوض نمایم ))

 

استاد حسین تا سال 1318 شمسی کار صحافی را نزد برادر خود استاد محمد علی صحافباشی بعنوان یک هنرمند دیرینه و خانوادگی ، در شهر مشهد ادامه میدهد . و در همین سال است که استاد محمد علی چشم از جهان فرو می بند د و به قول استاد در فصل نامه هنر شماره 11

 

.....اخوی که مرد ، تنها شدم ، یکباره انگار که پدرم ، برادرم ، دوستم ، استادم را از دست داده باشم . سخت بود . دیگر دلم از شهر گرفت ، گفتم باید از این دیار بگریزم ، دیگر نماندم . دلم از حجره گرفته بود . دلم از همه چیز و همه جا گرفته بود . گفتم بروم به جای غریب مگر بی اخوی خود را پیدا کنم . آمدم تهران ، شهری که نسبت به ولایت ، بزرگتر بود هیچکس مرا نمشناخت من هم کسی را نمی شناختم . روز های نخست غم گلویم را می فشرد ، اما من نباید غریب می ماندم ..... مگر می شود آدمی که با هنر سرو کار دارد غریب باشد ؟  نه ، همه جا جای هنر مند است . من اگر چه خودم را هنرمند نمیدانستم ، اما چون دل به مهر هنر داشتم غریبی را زود بر زمین زدم .

 

زیاد طول نکشید ، آمدند و قصه آشنایی ها دوباره شروع شد . و دکه کوچک دوباره رونق گرفت .

 

به پسرانم گفته ام یا باید کاسبی هنر کنند یا عاشقی هنر ، راه سومی وجود ندارد ، من هفتاد سال از هفتا د و هفت سال زندگیم را روی صحافی گذاشته ام .

 

در اغلب موزه ها و کتابخانه های معتبر دنیا ، پای قفسه  کتابهای ایران که میرسم خمیده می شوم .

 

من همیشه دلواپس کتابهای خطی و نفیسی هستم که می دانم در مابقی عمرم هر گز آنها را نخواهم دید و شناخت .

استاد حسین عتیقی که هنرمند موروث سلف را با ابداع و ابتکار در آمیخته است . امروز در فن خود بی مانند است . وی ظرافت و دقت و پر حوصلگی و ایمان به هنر و امانت در کار را که از لوازم چنین حرفه ای است ، بکار گرفت . استاد در جلد های ضربی ، سوخت ، وصالی ، متن و حاشیه ، دوپوست کردن ، رنگ آمیزی ، افشانگری و مرقع سازی ، استاد مسلم و یگانه است . که از نمونه های کار های استاد ، در کتابخانه ها ایران و اروپا و آمریکا و مجموعه های خصوصی بسیار زیاد  دیده میشود .

 

استاد در روز سه شنبه 16 / 6 / 1372 چند ماه قبل از کامل شدن این تحقیقات به گلشن مینو شتافت .

 

در حال حاضر ، از این خاندان می توان فرزندان برومند  استاد حسین عتیقی را نام برد  ،استاد مهدی عتیقی مقدم ، استاد هادی عتیقی مقدم ، استاد احمد عتیقی مقدم که همگی در کارگاه پدر «  استاد حسین عتیقی » ادامه دهند ه هنر خاندان خود می باشند .

تهیه و تنظیم :استاد میرعلی